biểu đề

Cuốn tiểu thuyết mở đầu bằng một biểu đề trích từ thơ Tagore.

Định nghĩa

Danh từ:
- Dòng chữ, câu văn hoặc cụm từ ngắn được đặt ở phần đầu một tác phẩm, chương sách hoặc công trình để giới thiệu, tóm tắt tinh thần hoặc mục đích của nó: "biểu đề" thường là một trích dẫn, một câu cách ngôn hoặc một thông điệp ngắn gọn, có ý nghĩa dẫn dắt cho nội dung chính.
- Dòng chữ khắc trên một công trình, tượng đài hoặc đồ vật để ghi tên, ý nghĩa hoặc lời tặng: "biểu đề" còn có thể chỉ phần văn tự trang trọng được khắc hoặc viết ở vị trí nổi bật trên một hiện vật.

Ví dụ sử dụng

Danh từ:
- Cuốn tiểu thuyết mở đầu bằng một biểu đề trích từ thơ Nguyễn Du. (Phần mở đầu cuốn tiểu thuyết có một câu trích dẫn từ thơ của Nguyễn Du.)
- Biểu đề trên tấm bia đá ghi lại công lao của các anh hùng. (Dòng chữ trên bia đá khắc ghi công ơn của những người anh hùng.)
- Tác giả đã chọn một câu danh ngôn làm biểu đề cho chương sách này. (Tác giả dùng một câu nói nổi tiếng làm lời dẫn cho chương sách.)

Các cách sử dụng nâng cao

"biểu đề sách": dòng chữ, câu trích dẫn ở trang đầu cuốn sách.
- Biểu đề sách thường hé lộ chủ đề tư tưởng mà tác giả muốn gửi gắm. (Phần trích dẫn mở đầu thường gợi mở tư tưởng chủ đạo của tác phẩm.)
"biểu đề công trình": phần văn tự trang trọng khắc ghi trên một công trình kiến trúc.
- Biểu đề công trình được khắc tỉ mỉ bằng chữ Hán cổ. (Dòng chữ trên công trình được chạm khắc tinh xảo bằng chữ Hán cổ.)

Biến thể và từ gần giống

Lời đề từ (danh từ): từ đồng nghĩa, chỉ câu văn, câu thơ đặt ở đầu sách hoặc chương.
Câu đề từ (danh từ): cách gọi khác của lời đề từ.
Lời dẫn (danh từ): câu văn dùng để giới thiệu, dẫn dắt vào nội dung chính.

Từ đồng nghĩa

Lưu ý

Từ "biểu đề" là một từ Hán Việt ít phổ biến trong tiếng Việt hiện đại. Trong nhiều ngữ cảnh, các từ như "lời đề từ", "câu đề từ" hoặc "lời dẫn" được sử dụng thường xuyên hơn.
Từ này chủ yếu xuất hiện trong văn cảnh học thuật, nghiên cứu văn học hoặc mô tả các văn bản, công trình trang trọng.